• Wat zijn opties?
• Call opties
• Put opties
• Schrijven van call opties
• Schrijven van put opties

Voor veel beleggers zijn opties interessant omdat de ontwikkelingen sneller gaan dan met aandelen. Dat betekent sneller winst, maar ook sneller verlies. Dat betekent niet per definitie dat opties riskante instrumenten zijn. Ze kunnen ook juist worden ingezet om het risico van een aandelenportefeuille te beperken. Hieronder vindt u uitleg over diverse soorten opties, en de mogelijkheden en combinaties die u ter beschikking heeft.

Opties bestaan al heel lang. Aristoteles beschreef reeds in zijn boek 'Politica' de optietransactie van Thales van Milete. Deze wijsgeer leidde aan de stand van de sterren af, dat de olijfoogst zeer groot zou worden. Hij kocht daarom opties op alle olijfpersen in Milete en Chios. Toen hij inderdaad gelijk had, heeft hij de opties met grote winst weer verkocht. In de Gouden Eeuw werden opties op scheepsladingen van de V.O.C. verhandeld.

Opties worden niet op de Effectenbeurs verhandeld, maar op de Optiebeurs. Niet dat daar veel verschil in te merken is; sinds ook de optiehandel niet langen op de beursvloer plaatsvindt, is ook die markt volledig elektronisch. De Amsterdamse Optiebeurs werd in april 1978 opgericht en was de eerste optiebeurs in Europa.

Wat zijn opties?

Bij aankoop van opties kunt u voor een beperkt bedrag grote koerswinsten verdienen, die anders een veel grotere investering hadden vereist. Terwijl u aan de andere kant maximaal dit beperkte geïnvesteerde bedrag kunt verliezen. Dus de verliezen zijn beperkt, maar de winstkansen zijn juist onbeperkt.

Naast het kopen van opties, is het ook mogelijk opties te verkopen. In dat geval heeft u geen rechten, maar gaat u een verplichting aan. U geeft tenslotte iemand anders het recht om van u iets te kopen of iets aan u te verkopen. Als dat recht wordt uitgeoefend bent u verplicht te leveren of af te nemen. Dit heet het schrijven van opties. In plaats van voor een optie te betalen, ontvangt u in dit geval de optiepremie.

De grootte van de optie staat van tevoren vast:

• Aandelen: 100 aandelen
• Indices: 100 maal de waarde van de index
• Dollars: 10.000 dollar

Verder staat ook nog van tevoren de koers van de onderliggende waarde vast. Bijvoorbeeld een Heineken call 25, betekent dat u 100 aandelen Heineken voor 25 euro per stuk mag kopen.

Opties op indices zijn niet leverbaar, dat wil zeggen dat er niet geëist kan worden dat er - bijvoorbeeld - 100 AEX-indexen geleverd worden. Bij aandelen en obligaties kan dit wel. Een call-optiebezitter kan dan eisen dat 100 aandelen geleverd worden tegen de afgesproken prijs. Bij indexopties wordt afgerekend wat de optie waard is. Dat heet cash settlement.

Looptijd
Opties hebben een van tevoren vastgestelde afloopdatum. Bij iedere optie wordt de maand vermeld waarin hij afloopt. Opties lopen af op de derde vrijdag van de maand. De derde vrijdag van de maand is ooit gekozen omdat op deze dag de minste feestdagen voorkomen. Dus een decemberoptie loopt af op de derde vrijdag van december. Deze datum wordt in optietermen ook wel de expiratiedatum genoemd. Na deze datum kunt u uw rechten niet meer uitoefenen en zijn de opties waardeloos.

Tijdens de looptijd kan men zelf bepalen of men van de opties gebruik wil maken, of dat men wacht tot het einde van de looptijd. Men is dus niet verplicht om tot het einde van de looptijd te wachten. Meestal is het qua kosten voordeliger om de opties te verkopen dan om ze uit te oefenen.

Als u opties via uw bank of commissionair wilt kopen, moet u eerst een optiecontract ondertekenen. Hierin staat dat u zich bewust bent van de risico's die u loopt met optietransacties.

Soorten opties
Er zijn twee soorten opties:

• Call optie: het recht om aandelen tegen een bepaalde koers te kopen
• Put optie: het recht om aandelen tegen een bepaalde koers te verkopen

De koersbewegingen in de voorbeelden die u hierna treft zijn trouwens overdreven. In de praktijk komen dit soort bewegingen op korte termijn meestal niet voor. Ze zijn gebruikt om duidelijk de werking van opties aan te geven. Daarnaast is ervoor gekozen om aandelen als onderliggende waarden te gebruiken; dit hadden ook indices kunnen zijn.

Call opties

Een call optie wordt gekocht als er een koersstijging wordt verwacht. Hoe dat werkt kunt u zien in het volgende voorbeeld.

U heeft gehoord dat de productiemaatschappij NOP een grote opdracht heeft gekregen voor een nieuwe serie. U verwacht dat de koers van NOP op korte termijn naar 60 zal stijgen. De koers is op dit moment 51.

• U koopt de call NOP 50
• De koers NOP is 51 euro
• De optiepremie is 3 euro

De optie kost in totaal 300 euro (optiepremie * 100 aandelen). 100 Aandelen kosten 5.100 euro (51 * 100 aandelen).

Stel dat de koers van NOP stijgt naar 60. De waarde van de aandelen zou dan 6.000 euro zijn. Als u aandelen in bezit had, was de winst dus 900. De bezitter van de call-optie mag deze aandelen kopen voor 50 euro per stuk. De optie is dus 1.000 waard (60 min 50 * 100 aandelen) en de winst is 700 euro (1.000 min 300 aankoop). De totale winst is dus minder, maar het geïnvesteerde bedrag is ook aanzienlijk lager.

Stel nu dat de koers van NOP naar 40 daalt. De waarde van een pakket met 100 aandelen is dan nog maar 4.000 euro waard, dus u lijdt een verlies van 1.100. Met een optie mag u deze aandelen kopen voor 50 euro. Dat doet niemand bij zijn volle verstand, deze optie is dus niets meer waard. Het verlies is 300 euro, namelijk de kosten van de optie.

De aandelenbezitter heeft nog wel de tijd om te wachten op een koersstijging. De optiebezitter niet meer, want de optie is verlopen.

Put opties

• Profiteren van een verwachte koersdaling
• Het aandelenbezit beschermen tegen koersdaling: de belegger wil zijn aandelen niet verkopen om een eventuele stijging niet te missen, dus koopt een put optie als verzekering.

Voorbeeld
Uw buurman zit in de reclamebranche en heeft gehoord dat een grote zeepmiddelenfabrikant stopt met de reclames in de soap 'Goede zeep, slechte zeep'. De productiemaatschappij NOP zal daardoor met de serie moeten stoppen. U bent bang dat de koers van het aandeel NOP zal gaan dalen. Dat is niet leuk, want u heeft 100 aandelen NOP. Toch wilt u ze nog niet verkopen. U koopt daarom een put-optie om de waarde van uw aandelenbezit te beschermen:

• U koopt een put NOP 50
• De koers van het aandeel NOP is 51 euro
• De optiepremie is 2 euro
  De optie kost in totaal 200 (optiepremie * 100 aandelen).

Stel, de koers van NOP daalt naar 30. Met deze optie mag u uw aandelen voor 50 euro verkopen. Het verlies is dan maar 300 euro. Verkoop van de aandelen tegen 50 euro levert 1 euro per aandeel, oftewel 100 euro verlies op, en u was al 200 euro kwijt aan de optie. Dat is heel wat beter dan de 2.000 euro (100 maal het koersverschil van 20) verlies dat u op uw aandelen had geleden.

Stel nu een andere situatie. U heeft geen aandelen in uw bezit, maar wel bovenstaande optie, en de koers van NOP daalt naar 40 euro. U mag dan 100 aandelen voor 50 euro verkopen. Die koopt u op de beurs voor 10 euro goedkoper in, dus de waarde van de optie is 10 maal 100, oftewel 1.000 euro. De winst is dan 800 euro. (Want de optie kostte 200, weet u nog?)

Wat gebeurt er als de koers van NOP naar 60 euro stijgt? De put-optie is dan niets meer waard en uw verlies is dus 200. Als koersen stijgen, verliest u dus - simpel gesteld - geld met put-opties.

Schrijven van call opties

Met het schrijven van een call optie verkoopt u een kooprecht. Met andere woorden, u gaat de verplichting aan om aandelen te verkopen tegen een van te voren vastgestelde prijs. Een belegger schrijft een call optie als hij niet veel koersstijging meer verwacht.

Voorbeeld 1
De koers van NOP is op basis van overnamegeruchten recentelijk fors gestegen. U denkt dat er niet veel koersstijging meer in het vat zit. Eerder een daling. U schrijft een call optie.

• U schrijft de call NOP 50
• De koers van NOP is 51
• De optiepremie is 3

Voor deze optie ontvangt u in totaal 300 euro (100 maal de premie). Hiervoor bent u verplicht om honderd stukken te verkopen tegen 50 euro, wat de koers ook doet. Als de koers boven de 50 komt, zullen de aandelen op zeker moment worden opgevraagd. Als de koers onder de 50 blijft, gebeurt dat niet.

Stel de koers van NOP stijgt naar 60. Als u de optie geschreven hebt, moet u de 100 aandelen leveren en u ontvangt er maar 50 voor (dus in totaal 1.000 euro minder). Als u deze aandelen niet hebt, dan koopt de bank ze voor u en wordt het aankoopbedrag van uw rekening gehaald. U maakt dan een verlies van 700 euro (1.000 min 300 ontvangen premie).

Stel, de koers van NOP daalt naar 40. De schrijver van deze optie is verplicht de aandelen te verkopen voor, maar voor Noppen van 50 euro zal niemand interesse hebben. Deze optie is dus niets meer waard. De ontvangen premie is winst (300 euro). Bedenk echter wel dat de aandelen 10 per stuk in waarde zijn gedaald (verlies: 1.000 euro).

Zoals u ziet is bij het schrijven van een optie de winstpotentie beperkt tot de ontvangen premie, terwijl de verlieskansen onbeperkt zijn. Het schrijven van call-opties wordt daarom vaak in combinatie met het bezit van de aandelen gedaan.

Voorbeeld 2
U heeft 100 aandelen NOP. U denkt dat NOP niet veel meer verder zal stijgen. In plaats van de aandelen te verkopen, kunt u call opties schrijven. Dit heet gedekt schrijven. U ontvangt de optiepremie, maar als de koers verder stijgt heeft u er niets meer aan. U moet uw aandelen dan namelijk verkopen voor 50 euro, terwijl ze op de beurs bijvoorbeeld 60 euro noteren.

In het geval de koers daalt naar 40, zijn uw aandelen 10 euro minder waard geworden. De optieschrijver heeft dan in elk geval nog de optiepremie ontvangen. Call-opties kunnen gedekt geschreven worden als u de aandelen bezit òf een call met een lagere uitoefenprijs. Put opties kunnen alleen gedekt worden geschreven als u al een put-optie bezit met een hogere uitoefenprijs.

Schrijven van put opties

• U koopt de put NOP 50
• De koers van NOP is 51 euro
• De optiepremie is 2 euro

Als u de aandelen zou kopen kost u dit 5.100 euro. Als u de put optie schrijft, ontvangt u in eerste instantie 200 euro. Als de koers dan onder de 50 komt, moet u de aandelen voor 50 euro kopen. Dit kost u 5.000 euro. In totaal scheelt u dit 300 euro (5.100 min 5.000 plus 200). Echter, als de koers stijgt, heeft u slechts 200 euro winst, terwijl de koerswinst op aandelen veel groter had kunnen zijn.

Stel de koers van NOP daalt naar 30 euro. U bent de verplichting aangegaan om de aandelen te kopen voor 50 euro. Als ze op de beurs nog maar 30 opbrengen, noteert u een verlies van maar liefst 1.800 euro (het koersverschil van 20 euro maal honderd aandelen min de ontvangen premie).

Als de koers boven de 50 blijft, loopt de optie waardeloos af. De winst is dan 200 euro. Op dit moment kunt u opnieuw een put schrijven en weer de optiepremie ontvangen.

Bedenk wel dat op het moment van schrijven deze transactie erg aantrekkelijk kan lijken. Mocht er een sterke koersdaling optreden, dan zijn de schrijvers heel wat minder blij.